و موسيقى و حيل برآوردند . و ملك روم از آن كتابها بعضى را به رسم هديه به شاپور ذى الاكتاف فرستاد ، ازين رهگذر در فرس آلات و اسباب موسيقى و امثال آن بسيار به هم رسيد ، و مهيا گشت ، و بعضى كه اين اسباب و آلات نغمه و الحان را از آن كتابها دانستند ، و به عمل آوردند ، از بيم آنكه مبادا اهل لهو و لعب در كارهاى نابكار خود به كار برند در اخفاى آن كوشيدند . 5 ، 2 - و در زمان بطلميوس و نيقوماخس آلت نغمه نبود ، چرا كه ايشان در كتابهاى خود ذكر نكرده بودند و مىگويد ابراهيم نديم كه بطلميوس در زمان خودش « 34 » نزديك بود به اول عصر اردشير بن بابك « 35 » و نيز مىگويد كه : ابتداى آلات موسيقى از بابل از طرف [ 9 - ب ] كلدانيين پيدا شد ، و اين پيش از زمان ابراهيم [ بود ] « 36 » و سبب آن بود كه ايشان متوجه بودند مر صنعت زراعت و فلاحت را و اين دو صنعت مستغنى « 37 » نيستند از موسيقى و آلات آن ، و نيز صفاى هواى آن بلاد و لطافت طبع ايشان و زيركى و سبكى روح‌شان ايشان را برين كار مىداشت . 5 ، 3 - اما هندسه را ابتداى ظهور از مصر شد ، به سبب احتياج مصريان به جهت آب نيل و زراعت و گرفتن آب نيل هر سال يك بار زراعات ايشان را . 5 ، 4 - اما لحن‌ها جماعتى كه آن را پيدا كردند قومى بودند از يونان كه ايشان را ثامس مىگفتند در ميان قسطنطنيه و سقليه به سبب كثرت جنگ‌ها كه بر ايشان واقع مىشد ، دو آلت « 38 » وضع نمودند يكى به جهت دلير ساختن و تحريك نمودن به جنگ دشمنان ، و دور ساختن ترس و

--> ( 34 ) - د : در زمان نزديك . ( 35 ) - د : اردشير بابك . ( 36 ) - اساس وس : « بود » ندارد . ( 37 ) - د : زراعت و فلاحت مستغنى . ( 38 ) - « دو » ، از نسخهء « ت » افزوده شد .